هدف آیین‌نامه

هدف اصلی این آیین‌نامه، استاندارد کردن علایم ایمنی مانند تابلوها و اتیکت‌ها در همه کارگاه‌هاست. این کار باعث می‌شود علایم در هر جایی که نصب شوند، معنای یکسانی به ذهن همه القا کنند. همچنین، نحوه طراحی، استفاده و کاربرد این علایم را مشخص می‌کند تا ایمنی افزایش یابد.

دامنه کاربرد

این آیین‌نامه برای همه کارگاه‌های مشمول قانون کار اعمال می‌شود. هدف، پوشش دادن علایم ایمنی عمومی در محیط‌های کاری است تا خطرات احتمالی را به کارگران و افراد حاضر هشدار دهد و از حوادث جلوگیری کند.

تعاریف کلیدی

• تابلوی علایم ایمنی: سطح استانداردی با کلمات، عبارات و تصاویر که خطرات را هشدار می‌دهد، عواقب آن‌ها را توضیح می‌دهد یا دستورالعمل‌های ایمنی برای فرار از خطر ارائه می‌کند. این تابلوها دائمی یا موقت در کارگاه نصب می‌شوند.
• اتیکت ایمنی: سطح استاندارد (معمولاً مقوا، پلاستیک یا فلز نازک) که روی تجهیزات یا ماشین‌آلات چسبانده، آویزان یا پرچ می‌شود تا خطر موجود یا احتمالی را هشدار دهد.
• کلمه اعلان: عبارت بالای تابلو یا اتیکت که توجه را جلب می‌کند، ماهیت علامت را نشان می‌دهد و شدت خطر را مشخص می‌کند.
• نشان ویژه ایمنی: مثلث متساوی‌الاضلاع با علامت تعجب در وسط.
• کادر اعلان خطر: بخش بالای تابلو یا اتیکت که شامل کلمه اعلان و نشان ایمنی است و رنگ اصلی را تعیین می‌کند.
• کادر پیام نوشتاری: بخشی با کلمات کوتاه که خطر را توصیف، عواقب را بیان یا دستورالعمل می‌دهد.
• کادر تصویری: بخشی با تصاویر که خطر را نشان می‌دهد، راه‌های اجتناب را تصویرسازی می‌کند یا دستورالعمل ایمنی را ارائه می‌دهد.
• فاصله مشاهده ایمن: حداکثر فاصله‌ای که فرد بتواند علامت را بخواند و فرصت واکنش داشته باشد.

تقسیم‌بندی تابلوهای علایم ایمنی

بر اساس نوع پیام و رنگ‌ها، به گروه‌های زیر تقسیم می‌شوند:

• علایم خطر
• علایم هشداردهنده
• علایم احتیاط
• علایم دستورالعمل‌های ایمنی
• علایم آگاه‌کننده
• سایر علایم: خطرات بیولوژیکی، تشعشعی، نشان‌دهنده جهت، ایمنی حریق، ترافیکی و خروج اضطراری

تقسیم‌بندی اتیکت‌های ایمنی

به پنج گروه اصلی:

• اتیکت‌های خطر
• اتیکت‌های احتیاط
• اتیکت‌های هشداردهنده
• اتیکت‌های خطرات بیولوژیکی
• اتیکت‌های خطرات تشعشعی

این فصل را به بخش‌های طراحی، ساخت و نصب تقسیم کرده‌ایم و زیرعنوان‌های مرتبط اضافه شده برای وضوح بیشتر.

ماده ۱: انواع علایم و کاربردها

تابلوها و اتیکت‌ها ابزار پیشگیری از حوادث هستند و باید طبق این مقررات ساخته و نصب شوند (نمونه‌ها در ضمایم موجود است):

• علایم خطر: با کلمه "خطر" در بالا، برای موقعیت‌های بالفعل که فوری منجر به مرگ یا آسیب شدید می‌شود.
• علایم هشداردهنده: با کلمه "هشدار"، برای موقعیت‌های بالقوه که ممکن است به مرگ یا آسیب جدی منجر شود.
• علایم احتیاط: با کلمه "احتیاط"، برای موقعیت‌های بالقوه که ممکن است آسیب جزئی ایجاد کند.
• علایم آگاه‌کننده: با کلمه "توجه"، برای اطلاع‌رسانی عمومی و جلوگیری از سردرگمی.
• علایم دستورالعمل‌های ایمنی: یادآوری آموزش‌های ایمن، نشان‌دهنده محل تجهیزات ایمنی.
• علایم خطرات بیولوژیکی: برای مواد آلوده که سلامتی را تهدید می‌کنند.
• علایم خطرات تشعشعی: برای پرتوهای مضر مانند ایکس یا گاما.
• علایم نشان‌دهنده جهت: برای راهنمایی مکان‌ها در کارگاه.
• علایم ایمنی حریق: اطلاعات اطفاء حریق و خروج اضطراری؛ ممکن است با کلمات دیگر ترکیب شود.
• علایم ترافیکی: برای وسایل نقلیه در کارگاه، طبق قوانین رانندگی.
• علایم خروج اضطراری: برای راهنمایی سریع در حوادث.

تبصره ۱: کاربرد اتیکت‌ها مشابه علایم هم‌نام است.

تبصره ۲: جایگزینی علایم با یکدیگر ممنوع است.

ماده ۲: رنگ‌های ایمنی

رنگ‌ها شدت خطر را نشان می‌دهند:

• قرمز: برای خطر و زمینه حریق.
• نارنجی: برای هشدار و خطرات بیولوژیکی.
• زرد: برای احتیاط.
• سبز: برای دستورالعمل‌ها، کمک‌های اولیه و خروج اضطراری.
• آبی: برای آگاه‌کننده.
• ارغوانی: برای تشعشعی.

تبصره: در تصاویر: ممنوعیت با دایره قرمز، الزام با دایره آبی، خطر خاص با مثلث زرد.

بخش اول: مقررات طراحی

• ماده ۳: علایم باید دقیق، کافی و قابل درک باشند؛ متون به فارسی اولویت دارد (زبان خارجی با مجوز).
• ماده ۴: پیام نوشتاری کوتاه، ساده و مثبت (پیشنهاد راهکار به جای نهی).
• ماده ۵: تکرار مطالب ممنوع.
• ماده ۶: تصاویر الزامی برای افراد بی‌سواد یا ناآشنا (مگر موارد خاص).
• ماده ۷: تصاویر ساده و سازگار؛ استفاده از اشکال انسانی و ماشین‌آلات.
• ماده ۸: در تصاویر چند انسانی، فرد در خطر توپر ترسیم شود.
• ماده ۹: ماشین‌آلات توخالی؛ جزء مهم با خط ضخیم.
• ماده ۱۰: جزئیات برای شناسایی عضو یا جزء خطر؛ کلیات برای خطرات عمومی.
• ماده ۱۱: توضیح متنی الزامی مگر تصویر کافی؛ در کادر جدا.
• ماده ۱۲: هر تصویر یک خطر (مگر خطرات مشابه).

بخش دوم: مقررات ساخت

• ماده ۱۳: گوشه‌های گرد، بدون لبه تیز.
• ماده ۱۴: مقاوم به ضربه، با ماندگاری بالا.
• ماده ۱۵: پایه‌ها بادوام و مقاوم به نیروها (برای موقت، ایمنی رعایت شود).
• ماده ۱۶: ممنوع روی شیشه شکننده (مگر نشکن یا محافظ).
• ماده ۱۷: مصالح غیرقابل احتراق برای الکتریکی؛ عایق مناسب.
• ماده ۱۸: اندازه متناسب با فاصله ایمن.
• ماده ۱۹: اولویت عمودی؛ افقی مجاز اگر لازم.

بخش سوم: مقررات نصب

• ماده ۲۰: نصب مطمئن.
• ماده ۲۱: بست با پیچ گالوانیزه بدون خطر.
• ماده ۲۲: ارتفاع حداقل ۲.۱ متر (کمتر با مجوز اگر ایمن).
• ماده ۲۳: قابل دید شبانه‌روزی؛ روزرنگ، شبرنگ یا روشنایی.
• ماده ۲۴: محافظت از آسیب‌ها؛ مواد مقاوم.
• ماده ۲۵: محافظت از خوردگی.
• ماده ۲۶: نزدیک خطر با فاصله ایمن.
• ماده ۲۷: حداکثر ۳ تابلو مجاور (برای جلوگیری از بی‌توجهی).
• ماده ۲۸: در معابر قبل از خطر.
• ماده ۲۹: الزامی در مکان‌های پرخطر مانند پرتگاه یا انبار.
• ماده ۳۰: ممنوع روی تیر برق، درخت، پنجره یا مسیر عبور.
• ماده ۳۱: ممنوع ترسیم مستقیم روی دیوار (باید قابل برچیدن).
• ماده ۳۲: چیدمان ماشین‌آلات بدون مانع دید.
• ماده ۳۳: ممنوع مانع خارجی مانند درخت یا وسیله.
• ماده ۳۴: نصب بدون خطر سقوط یا جابجایی.
• ماده ۳۵: اجتناب از درز برای گرد و غبار.
• ماده ۳۶: ممنوع عبارات یا پوسترهای مزاحم.
• ماده ۳۷: اتیکت روی بخش خطرناک؛ دائمی یا موقت.
• ماده ۳۸: جنس بادوام برای دائمی؛ بر اساس محیط.
• ماده ۳۹: جایگزینی سریع موقت با دائمی.
• ماده ۴۰: رنگ مخالف سطح؛ حاشیه اگر لازم.
• ماده ۴۱: نزدیک خطر؛ آویزان یا چسبانده با استحکام.
• ماده ۴۲: حداکثر ۷ اتیکت؛ بیش از آن در کتابچه.
• ماده ۴۳: درج تاریخ تعویض توسط سازنده.

الزامات کلی

• ماده ۴۴: الزامی اگر کنترل خطر با روش‌های دیگر ممکن نیست.
• ماده ۴۵: علایم جایگزین کنترل‌های مهندسی نمی‌شود؛ رعایت همه موارد ایمنی.
• ماده ۴۶: نظارت کارفرما بر نصب و نگهداری.
• ماده ۴۷: علایم جدید یا جایگزین مطابق آیین‌نامه.
• ماده ۴۸: آموزش مفهوم علایم و اقدامات پیشگیرانه به کارگران.
• ماده ۴۹: اطلاعات اتیکت در مدارک ماشین‌آلات توسط تولیدکنندگان.
• ماده ۵۰: نسخه اضافی اتیکت توسط تولیدکنندگان داخلی.
• ماده ۵۱: غیرالزامی اگر حفاظ مناسب وجود دارد.
• ماده ۵۲: جمع‌آوری یا پوشش علایم پس از رفع خطر.
• ماده ۵۳: تمیزکاری و نگهداری برای دید خوب.
• ماده ۵۴: حفظ علایم توسط کارگران.
• ماده ۵۵: تعمیر یا تعویض توسط کارفرما.
• ماده ۵۶: بازدید مسئول: قبل استفاده، پس تغییرات، پس طوفان.
• ماده ۵۷: علامت خروج واضح روی درب‌ها؛ مشخص کردن درب‌های غیرخروجی.
• ماده ۵۸: مجوز شورای عالی حفاظت فنی برای طراحی و ساخت.
• ماده ۵۹: رعایت توسط کارفرما (ماده ۹۵ قانون کار) و کارگران (تبصره ۲).