هدف و دامنه کاربرد

این آیین‌نامه بر اساس مواد ۸۵ و ۸۶ قانون کار، برای حفاظت از کارگران و منابع کشور تدوین شده است. هدف آن جلوگیری از حوادث در کارگاه‌های دارای فضای بسته و رعایت ایمنی است. (ماده ۱)

تعاریف کلیدی

• فضای بسته: فضایی که: به اندازه‌ای بزرگ است که بدن یا نیم‌تنه فرد در آن جا بگیرد، برای کار مداوم طراحی نشده، ورودی/خروجی محدود، تهویه ضعیف یا اتمسفر خطرناک دارد. (ماده ۲-۱)
• فضای بسته بی‌نیاز به مجوز: فاقد خطر مرگ یا جراحت شدید بر اساس ارزیابی ریسک. (ماده ۲-۲)
• فضای بسته نیازمند مجوز: دارای اتمسفر خطرناک، مواد غوطه‌ورکننده، شکل گیرنده یا مخاطرات فیزیکی/شیمیایی/بیولوژیکی. (ماده ۲-۳)
• برنامه عملیات اجرایی: برنامه‌ریزی، اجرا، نظارت و پایش برای ورود، کار، خروج و ایمنی. (ماده ۲-۴)
• مجوز ورود: سند مکتوب برای ورود و کار ایمن، شامل نام، شغل، محل، هدف، تاریخ، مدت، شرایط و مخاطرات. (ماده ۲-۵)
• شرایط ورود/خروج قابل قبول: وضعیت ایمن برای ورود، خروج و فعالیت. (ماده ۲-۶)
• کارفرما: شخص حقیقی/حقوقی که کارگران برای او کار می‌کنند. (ماده ۲-۷)
• پیمانکار اصلی: مجری اصلی پیمان با صلاحیت. (ماده ۲-۸)
• پیمانکار فرعی: مسئول بخشی از کار تحت قرارداد پیمانکار اصلی. (ماده ۲-۹)
• ناظر: مسئول نظارت بر ایمنی و اجرا، ممکن است کارفرما یا سرپرست باشد. (ماده ۲-۱۰)
• شخص مسئول: ناظر خارج فضا بر ایمنی، ورود/خروج و عملکرد. (ماده ۲-۱۱)
• شخص مجاز: فرد آموزش‌دیده با مجوز ورود. (ماده ۲-۱۲)
• آزمایشگر: فرد ماهر برای تشخیص و رفع مخاطرات. (ماده ۲-۱۳)
• عوامل اجرایی: افراد تحت نظارت ناظر و مسئول برای فعالیت‌های خارج فضا. (ماده ۲-۱۴)
• اتمسفر خطرناک: اتمسفری با گاز اشتعال‌پذیر ≥۱۰% حد اشتعال، اکسیژن <۱۹.۵% یا >۲۳.۵%، مواد بیش از حد مجاز یا خطرناک. (ماده ۲-۱۵)
• وضعیت اضطراری: شرایط مخاطره‌آمیز برای افراد. (ماده ۲-۱۶)
• شرایط ممنوع: وضعیت غیرایمن برای شخص مجاز. (ماده ۲-۱۷)
• غوطه‌وری: محاصره توسط مایعات/ذرات متحرک، خطر آسیب/مرگ. (ماده ۲-۱۸)
• خنثی‌سازی: جایگزینی گاز بی‌اثر برای غیراشتعال کردن. (ماده ۲-۱۹)
• جداسازی: خارج کردن فضا از مدار برای جلوگیری از انرژی/مواد. (ماده ۲-۲۰)
• پایش: آزمایشات دوره‌ای برای شناسایی خطرات. (ماده ۲-۲۱)
• گروه امدادی: افراد آموزش‌دیده برای نجات. (ماده ۲-۲۲)
• تجهیزات امداد/نجات: طناب، حمایل‌بند، جلیقه، کپسول آتش‌نشانی و اکسیژن. (ماده ۲-۲۳)
• آزمایش: آزمون برای شناسایی خطرات. (ماده ۲-۲۴)
• مدارک: برنامه‌ها، مجوزها، گواهی‌ها. (ماده ۲-۲۵)
• کالیبراسیون: مقایسه دستگاه با استاندارد و تنظیم. (ماده ۲-۲۶)
• ماسک فرار: ماسک برای حوادث گازهای سمی. (ماده ۲-۲۷)
• مدیریت ریسک: شناسایی، ارزیابی و رفع خطرات. (ماده ۲-۲۸)

• مدیریت ریسک: کارفرما باید قبل از فعالیت، ریسک‌ها را شناسایی، ارزیابی، حذف یا کنترل کند. (ماده ۳)
• برنامه عملیات: تهیه، اجرا و به‌روزرسانی برنامه و دستورالعمل‌ها (آزمایش، غوطه‌وری، ورود/خروج، کار ایمن، امداد). (ماده ۴)
• ابلاغ برنامه: برنامه مکتوب به ناظر، مسئول، مجاز و آزمایشگر ابلاغ و نظارت شود. (ماده ۵)
• علائم هشدار: نصب علائم "خطر" یا "ورود ممنوع" برای جلوگیری از ورود غیرمجاز. (ماده ۶)
• دریچه: باز کردن پس از حذف شرایط ناایمن با حفاظ موقت. (ماده ۷)
• گازسنجی: قبل از ورود به فضای بسته ،گازسنجی کالیبره شده و تجدید گازسنجی برای ورود مجدد. نتایج دست اشخاص (ماده 8)
• خروج از سرویس: فضا از سرویس خارج و از ورود انرژی/مواد جلوگیری شود. (ماده 9)
• ورود ممنوع: تا حذف مخاطرات و صدور مجوز. (ماده 10)
• تهویه: تهویه مکانیکی دائمی تا خروج آخرین فرد. (ماده 11)
• هوای سالم: جایگزینی هوای آلوده بدون بازگشت آلودگی. (ماده 12)
• پایش هوا: پایش مداوم برای شناسایی مخاطرات. (ماده 13)
• تجهیزات الکتریکی: ممنوع در اتمسفر اشتعال‌پذیر مگر ضدجرقه با اتصال زمین. (ماده 14)
• مقاطعه‌کاری: رعایت ماده ۱۳ قانون کار و مقررات ایمنی. (ماده 15)
• اتمسفر خطرناک: خروج سریع افراد، ارزیابی و ورود مجدد با تأیید. (ماده 16)
• مدارک خطرات: تهیه و نگهداری مدارک حذف خطرات. (ماده 17)
• تغییر وضعیت: فضای بدون خطر می‌تواند بی‌نیاز به مجوز شود. (ماده 18)
• تغییر ایمنی: خروج فوری و ارزیابی مجدد در تغییر شرایط. (ماده 19)
• ممانعت ورود: قبل از ایمن‌سازی، ورود ممنوع. (ماده 20)
• اطلاعات پیمانکار: دریافت اطلاعات مخاطرات از کارفرما. (ماده 21)
• تطبیق برنامه: انطباق برنامه پیمانکار با دستورالعمل‌ها. (ماده 22)
• پیمان کامل: پیمانکار مسئول ایمنی در واگذاری کامل. (ماده 23)
• پیمانکاران مختلف: هر پیمانکار مسئول محدوده خود؛ کارفرما هماهنگ‌کننده. (ماده 24)
• پیمانکار جزء: مسئول محدوده خود؛ پیمانکار اصلی ناظر. (ماده 25)
• تجهیزات کارفرما: کارفرما تجهیزات سالم بدهد؛ پیمانکار نیروی آموزش‌دیده. (ماده 26)
• نظارت پیمانکار: نظارت بر رفتار ایمن کارگران. (ماده 27)
• گزارش پیمانکار: گزارش حوادث به کارفرما. (ماده 28)
• بازنگری برنامه: کارفرما گزارش مخاطرات را بررسی کند. (ماده 29)
• مشخصات افراد: تعیین ناظر، مسئول، مجاز، آزمایشگر و امدادی با آموزش. (ماده 30)
• امداد اضطراری: پیش‌بینی برنامه امداد و مستندات. (ماده 31)
• هماهنگی امدادی: هماهنگی با گروه امدادی خارج. (ماده 32)
• برگه ایمنی: اطلاعات مواد خطرناک به امدادی/پزشکی. (ماده 33)
• تمرین امداد: حداقل سالی یک بار با مستندات. (ماده 34)

• تهیه برنامه: برنامه با اولویت ایمنی و به‌روزرسانی. (ماده ۳۵)
• ایمنی فضا: مشخص کردن فضا، جداسازی، پاک‌سازی، خنثی‌سازی یا تهویه. (ماده ۳۶)
• حفاظت: مشخص کردن محل عبور و حفاظ‌گذاری. (ماده ۳۷)
• تجهیزات: تهیه تجهیزات آزمایش، نظارت، تهویه، حفاظت فردی و امداد. (ماده ۳۸)
• روشنایی: کافی برای کار و خروج اضطراری. (ماده ۳۹)
• روشنایی ضدجرقه: در خطر اشتعال، تجهیزات ۲۴ ولت. (ماده ۴۰)
• تجهیزات مقاوم: روشنایی ضدجرقه در فضاهای خطرناک. (ماده ۴۱)
• آزمایش مداوم: در فضاهای بدون جداسازی کامل. (ماده ۴۲)
• آزمایش اتمسفری: اولویت اکسیژن، گازهای اشتعال‌پذیر و سمی. (ماده ۴۳
• شخص مسئول: حضور دائمی خارج فضا؛ بدون امور متفرقه. (ماده ۴۴)
• دستورالعمل‌ها: صدور مجوز، کار همزمان، فراخوان امدادی، اضطراری، ابطال. (ماده ۴۵)
• توقف کار: در نقص برنامه، بازنگری و اصلاح. (ماده ۴۶)
• بازنگری: بررسی دلایل لغو مجوزها و مخاطرات سالانه. (ماده ۴۷)

تصویر: بخشی از مایندمپ نجهیزات ضدانفجار (کلیک کنید)

• صدور مکتوب: مجوز مکتوب با امضای ناظر و مسئول. (ماده ۴۸)
• مشخصات مجوز: نام، شغل، هدف، تاریخ، مدت، شرایط، مخاطرات. (ماده ۴۹)
• مدیریت ریسک: بر اساس ارزیابی و کنترل خطرات. (ماده ۵۰)
• دسترسی امدادی: روش دسترسی، تجهیزات حفاظت، نتایج آزمایش، ارتباط. (ماده ۵۱)
• ارتباط: نوع ارتباط مسئول و مجاز. (ماده ۵۲)
• نگهداری مدارک: صدور/لغو/پایان حداقل یک سال. (ماده ۵۳)

وظایف ناظر

• نظارت: آگاهی از مخاطرات و نظارت بر ایمنی و اجرا. (ماده ۵۴)
• تأیید امدادی: تأیید برنامه گروه امدادی. (ماده ۵۵)
• گزارش: نظارت بر کار و محیط خارج، گزارش به کارفرما. (ماده ۵۶)
• هماهنگی: در چند فضا، هماهنگی بین مسئولان. (ماده ۵۷)
• لغو مجوز: در پایان یا اضطرار. (ماده ۵۸)

وظایف شخص مسئول

• نظارت نوبت: نظارت بر تغییر نوبت و تأیید ایمنی. (ماده ۵۹)
• اطلاعات: آگاهی از کار و خطرات، اطلاع از افراد مجاز. (ماده ۶۰)
• ارتباط: حضور تمام وقت مسئول در محل و ارتباط دائمی با اشخاص مجاز جهت صحت سلامت. (ماده ۶۱)
• توقف: توقف در خطر، اضطرار یا شرایط ممنوعه. (ماده ۶۲)
• نجات: اقدام برای نجات و درخواست امدادی. (ماده ۶۳)
• جلوگیری: ممانعت از امور مغایر و ورود غیرمجاز. (ماده ۶۴)
• حادثه: جلوگیری از تجمع غیرمجاز در امداد. (ماده ۶۵)
• کنترل: کنترل مجوز و تجهیزات حفاظتی. (ماده ۶۶)
• نظارت محوطه: نظارت بر علائم و گزارش نقص. (ماده ۶۷)
• گزارش فرآیند: ثبت و ارائه گزارش به ناظر. (ماده ۶۸)

وظایف شخص مجاز

• سلامت: سلامت جسمی، آگاهی و اجرای دستورالعمل‌ها. (ماده ۶۹)
• آموزش: آموزش ایمنی و مهارت تجهیزات. (ماده ۷۰)
• خروج اضطراری: خروج در خطر یا شرایط ممنوع. (ماده ۷۱)
• تخلیه: خروج فوری در هشدار یا دستور. (ماده ۷۲)
• ورود: ممنوع بدون تأیید مسئول. (ماده ۷۳)
• تجهیزات نجات: مجهز به امداد/نجات مگر در موارد خاص. (ماده ۷۴)
• جلیقه: در تجهیزات تنفسی، جلیقه با طناب نجات. (ماده ۷۵)

وظایف آزمایشگر

• مهارت: دانش و مهارت در تجهیزات. (ماده ۷۶)
• تجهیزات کالیبره: استفاده از تجهیزات سالم، گزارش نقص. (ماده ۷۷)
• آلاینده‌سنجی: شناسایی مخاطرات و خروج در خطر. (ماده ۷۸)
• در دسترس: آمادگی برای آزمایش مجدد و ثبت نتایج. (ماده ۷۹)

وظایف گروه امدادی

• آمادگی: آگاهی و آمادگی برای امداد/نجات. (ماده ۸۰)
• دسترسی: دسترسی به تمام قسمت‌ها. (ماده ۸۱)
• آموزش: شرکت در آموزش و اخذ گواهی. (ماده ۸۲)

• آموزش اولیه: آموزش ایمنی توسط مراجع صلاحیت‌دار. (ماده ۸۳)
• گواهی: آموزش عمومی/تخصصی با گواهی معتبر. (ماده ۸۴)
• پیمانکار: استفاده از کارگران آموزش‌دیده. (ماده ۸۵)
• مدارک: ارائه مدارک آموزش به کارفرما. (ماده ۸۶)

• ایمن‌سازی: جداسازی و حفاظ‌گذاری برای تعمیرات. (ماده ۸۷)
• قفل تجهیزات: قفل ایمن الکتریکی برای جلوگیری از راه‌اندازی. (ماده ۸۸)
• اکسیژن خالص: ممنوع برای تهویه. (ماده ۸۹)
• مخزن هوا: ممنوع داخل فضا. (ماده ۹۰)
• پمپ هوادهی: مجهز به برق اضطراری. (ماده ۹۱)
• گازسنجی: مستمر در فضاهای با خطر تغییر اتمسفر. (ماده ۹۲)
• ماسک فرار: مجهز کردن افراد برای فرار اضطراری. (ماده ۹۳)
• دما: دمای قابل تحمل یا لباس مناسب. (ماده ۹۴)
• ممنوعیت: استعمال دخانیات، شعله، موبایل در فضاهای اشتعال‌پذیر. (ماده ۹۵)
• اجرا: الزامی برای کارفرمایان/کارگران مشمول. (ماده ۹۶)
• الزام اجرا: اجرای مفاد آیین‌نامه به استناد مواد ۸۵ و ۹۱ قانون کار برای تمامی کارفرمایان، کارگران مشمول قانون کار الزماالجرا بوده و مسئولیت اجرای آن در محیط کار برعهده کارفرمای کارگاه میباشد. (ماده ۹۷)
• تصویب: این آیین‌نامه مشتمل بر ۷ فصل و ۵ بخش در ۹۶ ماده به استناد مواد ۸۵ و ۸۶ قانون کار جمهوری اسلامی ایران در یکصد و هفتاد و هفتمین جلسه شورای عالی حفاظت فنی در تاریخ ۲۱/۰۴/۱۴۰۱ تدوین شده و در تاریخ ۲۶/۰۵/۱۴۰۱ به تصویب سرپرست وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی رسیده است. (ماده ۹۸)

این آیین‌نامه با ۷ فصل، ۵ بخش و ۹۶ ماده در ۲۰ تیر ۱۴۰۱ تدوین و ۲۶ مرداد ۱۴۰۱ توسط سرپرست وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی (محمدهادی زاهدی وفا) تصویب شد.