در این فصل، تجهیزات اصلی آزمایشگاه‌های بیولوژیک و شیمیایی را به طور ساده تعریف می‌کنیم. این تعاریف پایه‌ای برای درک ایمنی هستند.

تجهیزات حفاظتی و جداسازی

• هودهای بیولوژیک: یکی از مهم‌ترین ابزارهای حفاظتی در آزمایشگاه‌های بیولوژیک برای انجام آزمایش‌های ایمن.
• الکتروفورز: دستگاهی که با جریان الکتریکی، اجزای پروتئین را جدا و مقدارشان را اندازه‌گیری می‌کند.
• سانتریفوژ: ماشینی که با نیروی چرخشی و گریز از مرکز، مواد مختلف یک مخلوط را بر اساس وزنشان جدا می‌کند.
• اولتراسانتریفوژ: نوع پیشرفته سانتریفوژ با سرعت بالا برای جداسازی اجزای سلولی؛ همیشه یخچال‌دار و با سیستم خلاء.

تجهیزات استریل‌سازی و خشک‌کن

• اتوکلاو: دستگاهی برای استریل کردن ابزارهای آزمایشگاهی، پزشکی و کشت میکروبی با بخار آب در دمای بالای ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد در محفظه بسته.
• لامپ UV: برای استریل کردن سطوح میز، هود و فضای آزمایشگاه‌های میکروبیولوژی؛ طیف نور آن ۱۹۰ تا ۴۰۰ نانومتر است.
• کابینت UV: محفظه‌ای با لامپ UV برای استفاده از خاصیت تخریبی اشعه ماوراء بنفش در آزمایشگاه‌های شیمی و بیولوژیک.
• لیوفیلیزر: دستگاه خشک‌کننده فرآورده‌های بیولوژیک مانند واکسن و دارو تحت خلاء و سرما برای نگهداری طولانی و جلوگیری از آلودگی.

تجهیزات مکش و مخلوط‌کن

• سیستم خلاء: برای مکش مواد در آزمایشگاه با کاربرد محدود.
• میکسر (مخلوط‌کن): ابزاری برای ترکیب انواع مواد.
• مایکروویو: دستگاهی که با امواج مایکروویو، مواد مانند ژل یا آگار را گرم و ذوب می‌کند.
• لوله‌های مکنده: لوله‌های ویژه برای تخلیه در خلاء با فشار بالا.

این فصل به الزامات ساختمانی و انباری می‌پردازد. ما آن را به زیربخش‌های ارتفاع و فضا، کف و دیوارها، درها و تهویه، تجهیزات ایمنی، نقشه و تاسیسات، برق و امکانات رفاهی، و انبارها تقسیم کرده‌ایم.

ارتفاع، فضا و چیدمان

• ماده ۱: اتاق‌های آزمایشگاهی باید حداقل ۳ متر ارتفاع داشته باشند و فضای مفید برای هر نفر کمتر از ۱۲ متر مکعب نباشد. تبصره: اگر ارتفاع بیش از ۴ متر باشد، فقط تا ۴ متر محاسبه می‌شود.
• ماده ۲: تجهیزات و اشیاء نباید مانع عبور و مرور شوند؛ اطراف هر دستگاه فضای کافی برای کار، نظافت و تعمیر لازم است.

کف، دیوار و سقف

• ماده ۳: کف‌ها صاف و بدون سوراخ، برآمدگی یا مانع باشند تا از لغزش جلوگیری شود.
• ماده ۴: کف، دیوار و سقف قابل شستشو باشند؛ کف شیب‌دار برای هدایت مایعات به فاضلاب.
• ماده ۵: لوله‌های فاضلاب مقاوم به اسید و باز.
• ماده ۶: دیوارها تا ۱.۶۰ متر قابل شستشو و ضد رطوبت.
• ماده ۲۶: کف، دیوار و سقف بدون زاویه، مقاوم به مواد شیمیایی و ضدعفونی‌کننده‌ها.

ساختمان کلی و مصالح

• ماده ۷: ساختمان با توجه به شرایط جوی از مصالح نسوز و ضد حریق ساخته شود.

درها، خروجی‌ها و دسترسی

• ماده ۸: هر اتاق دو در خروجی داشته باشد؛ درها به بیرون باز شوند، اتوماتیک بسته، بدون منفذ و در زمان کار قفل نشوند.
• ماده ۱۳: درها قفل و کلید مجزا داشته باشند؛ فقط افراد مجاز وارد شوند.
• ماده ۲۷: درها صاف، غیرجاذب، قابل شستشو و مقاوم به مواد شیمیایی.
• ماده ۳۶: انبار و آزمایشگاه مجزا اما قابل دسترسی آسان برای جلوگیری از انتقال خطرات.

تهویه، نور و جوی

• ماده ۹: تهویه همیشه هوای سالم تامین کند و آلاینده‌ها را خارج کند.
• ماده ۱۰: شرایط جوی و نور متناسب با فعالیت؛ مجهز به روشنایی اضطراری.
• ماده ۳۳: مجهز به تهویه عمومی و موضعی ضدجرقه.

پلکان، نرده و حفاظت

• ماده ۱۱: پلکان، نردبان و نرده‌ها طبق آیین‌نامه‌های بهداشت کار ساخته شوند.
• ماده ۲۴: تجهیزات محافظت از تابش خورشید در خارج پنجره‌ها.
• ماده ۲۵: پنجره‌های بازشو با حفاظ ضد آب، گرد و غبار و شیب مناسب.

تجهیزات ایمنی و آتش‌نشانی

• ماده ۱۲: شستشوی اضطراری چشم، دست و بدن در دسترس.
• ماده ۱۴: لوازم اعلام و اطفاء حریق سیار و ثابت متناسب نصب شود.
• ماده ۱۵: آتش‌نشانی و کمک‌های اولیه در محل‌های مشخص و در دسترس.
• ماده ۱۶: تجهیزات پیشگیری و مبارزه با آتش؛ کارکنان آموزش‌دیده همیشه حضور داشته باشند.
• ماده ۱۷: ارتباط مستقیم با آتش‌نشانی و اورژانس (مانند تلفن اضطراری).

نقشه و تاسیسات

• ماده ۱۸: نقشه فیزیکی اتاق‌ها، خروجی‌ها، تجهیزات ایمنی، تهویه و محل مواد شیمیایی نصب شود.
• ماده ۱۹: شبکه‌های آب، گاز، فاضلاب و برق با ایمنی بالا طراحی شوند؛ نقشه‌ها نگهداری شود.
• ماده ۲۰: سیم‌کشی برق ساده، عایق‌دار، در کانال و با نقشه آسان.

امکانات رفاهی و بهداشتی

• ماده ۲۱: رختکن و سرویس بهداشتی در محل مناسب.
• ماده ۲۲: خوردن و آشامیدن خارج از آزمایشگاه.
• ماده ۲۳: ساختمان آزمایشگاه از فضای اداری جدا.
• ماده ۳۰: شستشوی روپوش‌ها در محل کار.
• ماده ۳۱: سیستم شستشوی اتوماتیک دست نزدیک در خروجی.

انبارها و نگهداری ویژه

• ماده ۳۲: ساختمان انبار از مصالح نسوز؛ انبار جدا برای مواد قابل اشتعال و انفجار.
• ماده ۳۴: انبار کمترین در و پنجره؛ پنجره‌ها مات و مقاوم.
• ماده ۳۵: کف انبار صاف، بالاتر از زمین و غیرلغزنده.
• ماده ۳۷: قفسه‌بندی برای دسترسی آسان و حمل ایمن.
• ماده ۳۸: سیستم الکتریکی ضدجرقه و اتصال به زمین.
• ماده ۳۹: محل کارکنان انبار مجزا و مشرف به انبار.
• ماده ۴۰: محل حیوانات آزمایشگاهی مجزا با کف و دیوار قابل شستشو.
• ماده ۴۱: تهویه قوی برای محل حیوانات.
• ماده ۴۲: دوش شستشو، کفش، دستکش و لباس مناسب؛ ضدعفونی کفش هنگام ورود و خروج.

میزهای کار

• ماده ۲۸: میزها وسیع با شیر خلاء، گاز، هوا، آب (سرد/گرم)، فاضلاب و پریز ایمن.
• ماده ۲۹: سطوح میز یکپارچه، قابل شستشو، مقاوم به شیمیایی و حرارت.

این فصل خطرات فیزیکی را پوشش می‌دهد. تفکیک به گرما و سرما، صدا و ارتعاش، خلاء و رادیواکتیو، لیزر و UV، برق، و گازهای فشرده.

گرما و سرما

• ماده ۴۳: با تجهیزات گرمازا از ابزار و پوشش مقاوم به گرما استفاده شود.
• ماده ۴۴: برای کار طولانی در سرما، لباس گرم مناسب.
• ماده ۴۵: با تجهیزات سرمازا، دستکش عایق برای دست و بازو.
• ماده ۴۶: با نیتروژن مایع، دستکش، حفاظ صورت و چکمه مناسب.
• ماده ۴۷: درهای سردخانه از داخل بازشو برای جلوگیری از صدمات سرما.
• ماده ۴۸: تجهیزات سرمازا با هشداردهنده دستی و اتوماتیک.

صدا و ارتعاش

• ماده ۴۹: در محیط پرصدا، گوشی حفاظتی.
• ماده ۵۰: دستگاه‌های پرصدا با عایق صوتی مهار شوند.
• ماده ۵۱: سرویس منظم دستگاه‌ها برای جلوگیری از افزایش صدا.

خلاء و رادیواکتیو

• ماده ۵۲: تجهیزات خلاء برای جلوگیری از پرتاب، مهار شوند.
• ماده ۵۳: در کار با رادیواکتیو، مقررات سازمان انرژی اتمی رعایت شود.
• ماده ۵۴: افراد در معرض اشعه با وسایل حفاظتی و فیلم بج مجهز شوند.
• ماده ۵۵: تکنیک‌های مناسب برای کاهش مواجهه با رادیواکتیو.
• ماده ۵۶: انبارداری، حمل و دفع ضایعات رادیواکتیو ایمن و بدون انتشار.
• ماده ۵۷: علائم هشدار در محل‌های رادیواکتیو.

لیزر و UV

• ماده ۵۸: با لیزر، حفاظ چشم و پوست متناسب با نوع و انرژی.
• ماده ۵۹: دسترسی محدود به آزمایشگاه هنگام کار با لیزر.
• ماده ۶۰: تدابیر برای خطرات الکتریکی، انفجار، آتش، گاز فشرده، مایع برودتی، فیوم سمی و رادیواکتیو در کار با لیزر.
• ماده ۶۱: بازدید منظم دستگاه‌ها مانند مایکروویو برای عدم نشتی.
• ماده ۶۲: لامپ UV هنگام کار خاموش باشد.

برق و ایمنی الکتریکی

• ماده ۶۳: تجهیزات برقی به سیستم اتصال به زمین مجهز.
• ماده ۶۴: کابل‌ها و اتصالات سالم و عایق‌دار.
• ماده ۶۵: تا حد ممکن از سیم رابط اجتناب.
• ماده ۶۶: تجهیزات معیوب علامت‌گذاری و توسط متخصص تعمیر.
• ماده ۶۷: در محیط مرطوب، فقط وسایل ضدآب.
• ماده ۶۸: در محل گاز قابل اشتعال، ادوات ضدجرقه.
• ماده ۶۹: تابلوهای برق در محل مناسب با کفپوش عایق؛ فقط توسط متخصص کنترل.
• ماده ۷۰: در آتش‌سوزی برقی، فقط از CO2 یا خاموش‌کننده شیمیایی خشک.

گازهای فشرده

• ماده ۷۱: سیلندرهای گاز (پر یا خالی) عمودی و با تسمه/زنجیر مهار.
• ماده ۷۲: هنگام جابجایی، رگلاتور جدا و با درپوش محافظت.
• ماده ۷۳: حمل با چرخ دستی مناسب.
• ماده ۷۴: رنگ بدنه استاندارد و برچسب شناسایی گاز.

تمرکز روی برچسب‌گذاری، اطلاعات ایمنی، حمل، نگهداری و برخورد با ریختگی. تفکیک به اطلاعات و حمل، نگهداری عمومی، نگهداری ویژه و پسماندها.

اطلاعات و حمل

• ماده ۷۵: همه مواد شیمیایی برچسب اطلاعاتی داشته باشند.
• ماده ۷۶: MSDS (اطلاعات ایمنی) برای همه مواد در دسترس.
• ماده ۷۷: جابجایی طبق دستورالعمل‌ها.
• ماده ۷۸: انباشتن مواد مازاد در آزمایشگاه ممنوع.

نگهداری عمومی

• ماده ۷۹: ظروف دور از برخورد افراد.
• ماده ۸۰: دور از حرارت و نور مستقیم خورشید.
• ماده ۸۱: قفسه‌بندی ضدزنگ، مقاوم به شیمیایی، با لبه حفاظتی و اتصالات قوی.
• ماده ۹۰: مایعات خطرناک بالاتر از سطح چشم نه.

نگهداری ویژه بر اساس نوع

• ماده ۸۲: مواد قابل اشتعال و خورنده در کابینت ضداشتعال/خوردگی با تهویه، دور از اکسیدکننده.
• ماده ۸۳: اسیدهای اکسیدکننده جدا از اسیدهای آلی.
• ماده ۸۴: اسیدها جدا از قلیاها، سیانیدها و سولفیدها.
• ماده ۸۵: قلیاها در جای خشک.
• ماده ۸۶: مواد واکنش‌پذیر دور از حرارت، ضربه و اصطکاک.
• ماده ۸۷: گازهای فشرده اکسیدکننده و غیراکسیدکننده جدا.
• ماده ۸۸: مواد سمی در محل با تهویه موضعی.
• ماده ۸۹: مواد جامد غیرفرار و غیرواکنش‌پذیر در قفسه‌های لبه‌دار.

برخورد با ریختگی و پسماندها

• ماده ۹۱: دستورالعمل برای ریختگی با تجهیزات حفاظتی، جاذب/خنثی‌کننده، کیسه پلاستیکی و ابزار تمیزکاری.
• ماده ۹۲: پسماند حلال‌ها تفکیک در ظروف مقاوم، برچسب‌دار، دور از حرارت/جرقه و در محل تهویه‌دار.

این فصل به جداسازی، کنترل دسترسی، تجهیزات و ضایعات می‌پردازد. تفکیک به محل و دسترسی، تجهیزات و هشدار، کنترل آلودگی، لباس و مراقبت، و حمل و ضایعات.

محل و دسترسی

• ماده ۹۳: آزمایشگاه بیولوژیک دور از سایر بخش‌ها و اداری.
• ماده ۹۴: تردد غیرمجاز ممنوع.
• ماده ۹۵: علائم هشدار مناسب.

تجهیزات و هشدار

• ماده ۹۶: اتوکلاو نزدیک آزمایشگاه.
• ماده ۹۷: هود بیولوژیک برای عملیات ذرات‌ساز؛ سرویس منظم.
• ماده ۱۰۵: کلید لامپ UV خارج اتاق با هشدار روشن بودن.

کنترل آلودگی و اضطراری

• ماده ۹۸: برنامه سیستماتیک برای کنترل آلودگی اضطراری.
• ماده ۹۹: لوله‌های مکنده عفونی با فیلتر.
• ماده ۱۰۱: رفع آلودگی فقط توسط متخصص.
• ماده ۱۰۳: کابینت مخصوص با ضدعفونی‌کننده، پنس، حوله، سواپ، دستکش، خاک‌انداز اتوکلاوپذیر، ماسک، پوشش کفش و لباس.

لباس، مراقبت پزشکی و بهداشتی

• ماده ۱۰۰: روپوش فقط در آزمایشگاه.
• ماده ۱۰۲: کارکنان با مراقبت پزشکی و واکسیناسیون بر اساس کار.
• ماده ۱۰۷: دستشویی با صابون، ضدعفونی‌کننده، برس ناخن و حوله یک‌بار مصرف.

حمل، ضایعات و نگهداری

• ماده ۱۰۴: ضایعات در ظروف دردار، برچسب‌دار، آلودگی‌زدایی، خروج سریع و نگهداری ایمن.
• ماده ۱۰۶: حمل نمونه‌ها در ظروف ایمن، بدون نشتی و برچسب‌دار.

تمرکز روی آموزش، سرویس، کالیبراسیون و ایمنی ویژه دستگاه‌ها. تفکیک به کلیات، گرمازا، اتوکلاو و سانتریفوژ، لیوفیلیزر و الکتروفورز، و لوازم شیشه‌ای.

کلیات ایمنی تجهیزات

• ماده ۱۰۸: آموزش ایمن قبل از استفاده توسط مراجع ذیصلاح.
• ماده ۱۰۹: نگهداری و سرویس دوره‌ای.
• ماده ۱۱۰: آلودگی‌زدایی قبل از سرویس.
• ماده ۱۱۱: کالیبراسیون دوره‌ای توسط متخصص.

تجهیزات گرمازا

• ماده ۱۱۲: مجهز به ترموستات، فیوز، در قفل‌شو و عایق حرارتی.
• ماده ۱۱۳: سیستم‌های گازساز با تهویه یا داخل هود.
• ماده ۱۱۴: دور از دتکتور حرارتی.
• ماده ۱۱۷: در محل مقاوم به حرارت و دور از حساس به حرارت.

اتوکلاو و جداسازی

• ماده ۱۱۵: اتوکلاو در اتاقک مجزا.
• ماده ۱۱۶: کنترل روزانه قفل، فشارسنج و دماسنج؛ بدون مواد شیمیایی آتش‌زا.

سانتریفوژ، میکسر و لیوفیلیزر

• ماده ۱۱۸: سانتریفوژها، میکسرها و لیوفیلیزرها با مواد بیولوژیک/حلال زیر هود.
• ماده ۱۱۹: لیوفیلیزر با O-Ring، فیلتر هوا؛ لوله‌های شیشه‌ای سالم و مخصوص خلاء.
• ماده ۱۲۰: لوله‌های دردار در سانتریفوژ.
• ماده ۱۲۱: در شکست لوله، پاکسازی و ضدعفونی داخلی سانتریفوژ.

الکتروفورز و شیشه‌ای

• ماده ۱۲۲: بدنه الکتروفورز بدون شکاف/نشتی.
• ماده ۱۲۳: علائم هشدار ولتاژ بالا روی الکتروفورز.
• ماده ۱۲۴: بازرسی شیشه‌ای‌ها برای شکستگی قبل استفاده.
• ماده ۱۲۵: شیشه‌ای‌های شکسته در محفظه مقاوم جمع‌آوری.

این فصل کوتاه به طراحی فضا برای جلوگیری از خستگی می‌پردازد. تفکیک به فضا و اتوماسیون، ابزار و نمایشگر.

فضا، اتوماسیون و دسترسی

• ماده ۱۲۶: فضای کار ارگونومیک بدون خستگی مفرط.
• ماده ۱۲۷: سیستم اتوماسیون برای جلوگیری از حرکات تکراری.
• ماده ۱۲۸: مواد و ابزار در دسترس مناسب برای جلوگیری از عوارض.

ابزار و صندلی

• ماده ۱۲۹: ابزار معیوب/غیراستاندارد ممنوع.
• ماده ۱۳۰: نمایشگرها هم‌سطح چشم و قابل تنظیم درخشندگی.
• ماده ۱۳۱: صندلی‌های ارگونومیک.