آییننامه ایمنی جوشکاری و برشکاری گرم
راهنمای جامع برای ایمنی و حفاظت در محیط کار
در دنیای صنعت، جوشکاری و برشکاری گرم نقش کلیدی دارند، اما بدون رعایت ایمنی میتوانند خطرناک باشند. این آییننامه برای ایمنسازی محیط کار، حفاظت از نیروی انسانی و منابع، و پیشگیری از حوادث و بیماریهای شغلی در تمام کارگاههایی که عملیات جوشکاری، برشکاری گرم و فرآیندهای مرتبط انجام میشود، تدوین شده است. این مقررات بر اساس ماده ۸۵ قانون کار جمهوری اسلامی ایران تنظیم گردیده و هدف آن ایجاد محیطی امن برای همه است.
این آییننامه برای همه کارگاههای مشمول قانون کار که جوشکاری و برشکاری گرم انجام میدهند، الزامی است. ما متن آن را به زبانی ساده، کوتاه و خوانا بازنویسی کردهایم تا حتی افراد عادی هم به راحتی درک کنند. هیچ بخشی حذف نشده و ساختار آن برای سئو بهبود یافته، با استفاده از کلمات کلیدی مانند "ایمنی جوشکاری"، "برشکاری گرم"، "آییننامه ایمنی".
کلمات کلیدی: آییننامه ایمنی جوشکاری، برشکاری گرم، حفاظت فنی، بهداشت کار، پیشگیری از حوادث.
منبع: rc.majlis.ir
هدف و دامنه شمول
هدف این آییننامه، ایمنسازی محیط کار، حفاظت از کارگران و منابع، و جلوگیری از حوادث در کارگاههای جوشکاری و برشکاری گرم است. رعایت آن در همه کارگاههای مشمول قانون کار اجباری است.
فصل اول: تعاریف کلیدی
در این فصل، اصطلاحات اصلی جوشکاری و برشکاری گرم به زبان ساده توضیح داده شدهاند تا پایهای برای درک مقررات بعدی باشند.
- جوشکاری فلزات: فرآیندی که با استفاده از حرارت، فشار یا جریان برق، فلزها را به هم متصل میکند و پیوستگی ایجاد مینماید.
- قوس الکتریکی: وقتی دو قطب مثبت و منفی برق نزدیک هم شوند، جرقه کوتاهی ایجاد میشود که شعله آن را قوس الکتریکی مینامند.
- جوشکاری با قوس الکتریکی: جوشکاری که حرارت قوس الکتریکی فلزها را ذوب کرده و آنها را به هم میچسباند.
- جوشکاری مقاومتی: جوشکاری با فشار که حرارت از مقاومت الکتریکی بین دو فلز تأمین میشود.
- جوشکاری گازی: جوشکاری که حرارت از سوختن گاز در حضور اکسیژن به دست میآید و فلز پایه یا مفتول را ذوب میکند.
- برشکاری گرم: برش فلز با افزایش دما تا نقطه ذوب توسط شعله، سپس خارج کردن ماده مذاب با فشار اکسیژن برای ایجاد شیار برش.
فصل دوم: مقررات عمومی - الزامات پایهای و ایمنی تجهیزات
این زیرفصل به اصول کلی عملیات، تجهیزات و مجوزها میپردازد تا پایه ایمنی کارگاه برقرار شود.
- اجرای عملیات توسط افراد ماهر: تمام عملیات جوشکاری و برشکاری باید توسط افراد ماهر و آموزشدیده انجام شود تا ریسک کاهش یابد. (ماده ۱)
- بررسی و تعمیر تجهیزات: دستگاهها و تجهیزات باید مرتب بر اساس دستورالعمل کارخانه بررسی، آزمایش و تعمیر شوند. در صورت نقص یا فرسودگی، باید تعمیر یا از کار خارج شوند. (ماده ۲)
- ثبات تجهیزات: دستگاهها باید ثابت و ایمن قرار گیرند تا از حرکت ناگهانی جلوگیری شود. (ماده ۳)
- مجوز کتبی: مجوز کتبی توسط کارفرما یا نمایندهاش صادر شود، شامل نوع فرآیند، مخاطرات، اقدامات کنترلی و مدت زمان کار. (مواد ۴ و ۵)
- نصب ایمن: تمام دستگاهها باید کاملاً ایمن نصب و بهرهبرداری شوند. (ماده ۶)
- نگهداری تجهیزات: تجهیزات در مکانی نگهداری شوند که از آسیبهای فیزیکی و شیمیایی محافظت گردند. (ماده ۷)
- ایمنی عمومی: روش عملیات باید خطری برای کارگران یا افراد متفرقه ایجاد نکند. (ماده ۸)
- جذب تشعشعات: دیوارها و سطوح اطراف باید تشعشعات مضر را جذب کنند. (ماده ۹)
- پاراوان نسوز: نصب پاراوانهای غیرقابل اشتعال برای حفاظت الزامی است. (ماده ۱۰)
- لوح مشخصات فنی: دستگاهها باید دارای لوح مشخصات فنی باشند. (ماده ۲۸)
- بازرسی پایان شیفت: در پایان شیفت، محل کار بررسی شود تا جرقه یا سرباره داغ نباشد. (ماده ۲۹)
فصل دوم: مقررات عمومی - حفاظت فردی و کنترل آلایندهها
تمرکز این بخش روی وسایل حفاظتی شخصی و جلوگیری از انتشار آلایندههاست تا سلامت افراد حفظ شود.
- فیلترهای محافظ: فیلتر و پوشش عینکها و کلاههای جوشکاری باید مقاوم به پاشش، سایش و از جنس شیشه یا پلاستیک نسوز باشند. (ماده ۱۱)
- کلاه ایمنی: کلاه جوشکار باید شیلد داشته باشد تا چشم و صورت را از سرباره محافظت کند. (ماده ۱۲)
- تیرگی فیلتر: شماره تیرگی فیلترها باید متناسب با نوع عملیات و استاندارد باشد. (ماده ۱۳)
- نگهداری عینک و ماسک: عینکها و ماسکها باید تمیز و بدون عیب نگهداری شوند. (ماده ۱۴)
- پوشش نسوز: در صورت احتمال ریزش جرقه یا مواد مذاب، پوشش نسوز الزامی است. (ماده ۱۵)
- کنترل آلایندهها: آلایندههای جوشکاری نباید به دیگر قسمتهای کارگاه منتشر شوند. (ماده ۱۶)
- ممنوعیت هیدروکربنهای کلردار: استفاده از این مواد برای چربیزدایی ممنوع است. (ماده ۱۷)
- پاکسازی حلال: قطعات چربیزدایی شده با حلال باید پیش از جوشکاری کاملاً پاک و خشک شوند. (ماده ۱۸)
فصل دوم: مقررات عمومی - ایمنی آتشسوزی و فضاهای بسته
این زیرفصل به جلوگیری از آتشسوزی و ایمنی در محیطهای محدود میپردازد.
- ممنوعیت در مکانهای قابل اشتعال: جوشکاری در مکانهای با مواد یا گازهای قابل اشتعال ممنوع است. (ماده ۱۹)
- مصالح نسوز: قسمتهای در معرض آتشسوزی باید از مصالح نسوز باشند یا محافظت شوند. (ماده ۲۰)
- پوشش درزها: درزها، شکافها و پنجرههای محل جوشکاری باید بسته شوند تا ذرات نریزد. (ماده ۲۱)
- تهویه فضاهای بسته: پیش از عملیات در فضاهای بسته، تهویه مناسب تأمین شود. (ماده ۲۲)
- تجهیزات تنفسی: در صورت عدم امکان تهویه، تجهیزات تنفسی مستقل الزامی است. (ماده ۲۳)
- محل سیلندرها: سیلندرها و دستگاهها باید خارج از فضاهای بسته قرار گیرند. (ماده ۲۴)
- لولههای تهویه: لولههای تهویه در فضاهای بسته باید غیرقابل اشتعال باشند. (ماده ۲۵)
- ممنوعیت مخازن خطرناک: جوشکاری مخازن سربسته یا حاوی مواد قابل اشتعال ممنوع است. (ماده ۲۶)
- ایمنی مخازن قبلی: مخازن با محتوای قبلی نامشخص یا قابل اشتعال بدون رعایت استانداردها جوشکاری نشوند. (ماده ۲۷)
فصل دوم: مقررات عمومی - ایمنی گازها و سیلندرها (بخش اول)
این بخش به اصول کلی ایمنی گازها، سیلندرها و اتصالات میپردازد.
- ممنوعیت تماس مواد قابل اشتعال: تماس روغن، گریس و مواد قابل اشتعال با تجهیزات گازی ممنوع است. (ماده ۳۰)
- ممنوعیت اکسیژن به جای هوای فشرده: استفاده از گاز اکسیژن به جای هوای فشرده ممنوع است. (ماده ۳۱)
- ممنوعیت شعله برای نشتی: آزمایش نشتی گاز با شعله ممنوع است. (ماده ۳۲)
- استفاده از فندک مخصوص: مشعل باید با فندک مخصوص روشن شود. (ماده ۳۳)
- قطع منابع: در پایان کار، دستگاهها از برق یا گاز جدا شوند. (ماده ۳۴)
- بررسی نشتی: اتصالات از سیلندر تا مشعل توسط افراد ماهر بررسی شوند. (ماده ۳۵)
- استاندارد شیلنگها: شیلنگ و اتصالات باید استاندارد و بدون نقص باشند. (ماده ۳۶)
- بررسی اتصالات: اتصالات و مهرهها پیش از استفاده بررسی و در صورت نقص تعویض شوند. (ماده ۳۷)
- پر کردن مجاز: پر کردن سیلندرها فقط توسط مراکز معتبر انجام شود. (ماده ۳۸)
- بازرسی دورهای: سیلندرها باید دورهای توسط کارفرما بررسی شوند. (ماده ۳۹)
- برچسبگذاری سیلندرها: نام شیمیایی و تجاری گاز باید روی سیلندر درج شود. (ماده ۴۰)
- ممنوعیت سیلندرهای آسیبدیده: استفاده از سیلندرهای خورده یا در معرض آتش ممنوع است. (ماده ۴۱)
- محافظت از سیلندرها: سیلندرها از صدمات فیزیکی، شیمیایی و نور خورشید محافظت شوند. (ماده ۴۲)
- تثبیت عمودی: سیلندرها باید عمودی و محکم ثابت شوند. (ماده ۴۳)
- دوری از مواد قابل اشتعال: سیلندرها دور از مواد قابل اشتعال نگهداری شوند. (ماده ۴۴)
- ممنوعیت اکسیژن در محل استیلن: نگهداری سیلندر اکسیژن در محل تولید استیلن ممنوع است. (ماده ۴۵)
فصل دوم: مقررات عمومی - ایمنی گازها و سیلندرها (بخش دوم)
ادامه مقررات ایمنی سیلندرها و گازها برای جابجایی و استفاده ایمن.
- ممنوعیت اتصالات غیراستاندارد: استفاده از اتصالات غیراستاندارد ممنوع است. (ماده ۴۶)
- جابجایی ایمن: جابجایی سیلندرها با اهرم کردن شیر یا سرپوش ممنوع است. (ماده ۴۷)
- ممنوعیت استفاده به عنوان تکیهگاه: سیلندرها نباید به عنوان غلطک یا تکیهگاه استفاده شوند. (ماده ۴۸)
- سرپوش حفاظتی: سرپوش سیلندرها باید محکم باشد، مگر هنگام استفاده. (ماده ۴۹)
- محفظه جابجایی: برای جابجایی سیلندرها، محفظه ایمن الزامی است. (ماده ۵۰)
- جابجایی با رگلاتور: در صورت جابجایی با رگلاتور، شیر بسته و روی وسیله ایمن قرار گیرد. (ماده ۵۱)
- رگلاتور استاندارد: استفاده از سیلندر بدون رگلاتور استاندارد ممنوع است. (ماده ۵۲)
- گرم کردن ایمن: گرم کردن کپسول استیلن با شعله ممنوع؛ از آب گرم استفاده شود. (ماده ۵۳)
- رنگ استاندارد: رنگ شیلنگها و بدنه سیلندرها باید طبق استانداردها باشد. (ماده ۵۴)
- استفاده ایستاده: بهرهبرداری از سیلندرها فقط به صورت ایستاده مجاز است. (ماده ۵۵)
- ممنوعیت اشیاء روی سیلندر: قرار دادن اشیاء روی سیلندرها ممنوع است. (ماده ۵۶)
- بستن شیر: پیش از جدا کردن رگلاتور، شیر سیلندر بسته شود. (ماده ۵۷)
- دوری از جرقه: سیلندرها دور از جرقه و سرباره قرار گیرند یا با موانع ضدآتش محافظت شوند. (ماده ۵۸)
- ممنوعیت مدار الکتریکی: استفاده از سیلندرها در مدار جوشکاری ممنوع است. (ماده ۵۹)
- لولهکشی ایمن: لولهکشی گاز باید متناسب با گاز و با علائم هشدار باشد. (ماده ۶۰)
- نگهداری جداگانه: سیلندرهای پر و خالی و انواع گازها جدا نگهداری شوند. (ماده ۶۱)
- محل نگهداری ایمن: محل نگهداری باید ضدآتش و با تهویه ایمن باشد. (ماده ۶۲)
- ممنوعیت اتصالات مسی: استفاده از اتصالات مسی با گاز استیلن ممنوع است. (ماده ۶۳)
- شیر یکطرفه: لولههای انتقال گاز باید مجهز به شیر یکطرفه فشار باشند. (ماده ۶۴)
فصل دوم: مقررات عمومی - ایمنی الکتریکی و قوس الکتریکی
این بخش به ایمنی در عملیات الکتریکی، جلوگیری از برقگرفتگی و حفاظت تجهیزات تمرکز دارد.
- حفاظت در محیط مرطوب: در مکانهای مرطوب، دستکش، لباس و کفش عایق الکتریسیته الزامی است. (ماده ۶۵)
- عایقبندی هادیها: هادیهای برقدار باید عایقبندی شوند. (ماده ۶۶)
- ایمنی قوس پلاسما: در فرآیندهای با ولتاژ بالا، عایقبندی، علائم هشدار و آموزش الزامی است. (ماده ۶۷)
- اتصال به زمین: تجهیزات و قطعات کار باید به سیستم اتصال به زمین متصل باشند. (ماده ۶۸)
- محافظت قسمتهای برقدار: قسمتهای برقدار دستگاهها باید از تماس تصادفی محافظت شوند. (ماده ۶۹)
- جریان مناسب: جریان دستگاهها باید متناسب با نوع کار باشد. (ماده ۷۰)
- کابلهای انعطافپذیر: کابلهای جوشکاری باید انعطافپذیر و مناسب باشند. (ماده ۷۱)
- بررسی اتصالات: پیش از شروع، تمام اتصالات و تجهیزات بررسی شوند. (ماده ۷۲)
- ممنوعیت هادی غیرکابل: استفاده از هادی جز کابل جوشکاری ممنوع است. (ماده ۷۳)
- ایمنی چند دستگاه: در مکانهای با چند دستگاه، تمهیدات ضد برقگرفتگی و آتشسوزی لازم است. (ماده ۷۴)
- جلوگیری از نشت: از نشت روغن، سوخت یا گازهای حفاظتی جلوگیری شود. (ماده ۷۵)
- قطع برق پیش از جابجایی: منبع برق دستگاهها پیش از جابجایی قطع شود. (ماده ۷۶)
- عایق جایگاه کار: جایگاههای فلزی باید عایق یا به زمین متصل باشند. (ماده ۷۷)
- گیرههای الکترود: گیرهها باید مجهز به صفحات حفاظتی باشند. (ماده ۷۸)
- ایمنی تعویض الکترود: تعویض الکترودها با رعایت ایمنی انجام شود. (ماده ۷۹)
- ممنوعیت پیچاندن کابل: پیچاندن کابل جوشکاری دور بدن ممنوع است. (ماده ۸۰)
- ایمنی در ارتفاع: در ارتفاع، ایمنی ضد برقگرفتگی و سقوط الزامی است. (ماده ۸۱)
- محافظت در فضای باز: تجهیزات در فضای باز از شرایط جوی محافظت شوند. (ماده ۸۲)
فصل دوم: مقررات عمومی - ایمنی جوشکاری مقاومتی و مسئولیتها
این زیرفصل به ایمنی تجهیزات مقاومتی و مسئولیتهای کارفرما میپردازد.
- جلوگیری از عملکرد تصادفی: تجهیزات جوشکاری مقاومتی باید از عملکرد تصادفی جلوگیری کنند. (ماده ۸۳)
- تجهیزات ایمنی: نصب تجهیزات برای جلوگیری از آسیب به اعضای بدن الزامی است. (ماده ۸۴)
- دستگیرههای ایمن: دستگیرهها و سوئیچها در فاصله ایمن باشند. (ماده ۸۵)
- تجهیزات معلق: تجهیزات معلق باید به سیستمهای نگهدارنده مجهز باشند. (ماده ۸۶)
- کلید توقف اضطراری: دستگاهها باید کلید توقف اضطراری در مکانهای قابل دسترس داشته باشند. (ماده ۸۷)
- حفاظت قسمتهای برقدار: نقاط برقدار باید با حفاظ مناسب مجهز شوند. (ماده ۸۸)
- نظارت کارفرما: کارفرما باید محدوده فعالیت کارگران را تعیین و بر استفاده صحیح ابزارها نظارت کند. (ماده ۸۹)
- رعایت استانداردها: تولیدکنندگان و بهرهبرداران باید استانداردهای ایمنی را رعایت کنند. (ماده ۹۰)
- مسئولیت کارفرما: کارفرما مسئول رعایت آییننامه و جبران خسارات ناشی از عدم رعایت است. (ماده ۹۱)
جمعبندی
این آییننامه برای ایمنی جوشکاری و برشکاری گرم، حفاظت از کارگران و پیشگیری از حوادث تدوین شده است. رعایت آن برای همه کارگاههای مشمول قانون کار الزامی است.
سوالات متداول (FAQ)
چرا جوشکاری و برشکاری گرم خطرناک است؟
به دلیل احتمال آتشسوزی، جرقه، گازهای خطرناک و تشعشعات مضر، این فعالیتها نیاز به رعایت دقیق ایمنی دارند.
مجوز جوشکاری چیست؟
سند کتبی که نوع فرآیند، مخاطرات، اقدامات کنترلی و مدت زمان کار را مشخص میکند.
وظیفه کارفرما در این آییننامه چیست؟
نظارت بر ایمنی، صدور مجوز، تأمین تجهیزات ایمن و جبران خسارات ناشی از عدم رعایت.
چه زمانی از پوشش نسوز استفاده میشود؟
با مایندمپهای HSEVIP، یادگیری را با بهترین کیفیت و کمترین زمان ممکن تجربه کنید.
تصویر: بخشی از مایندمپ جوشکاری (کلیک کنید)